Sundarakanda Sarga (Chapter) 55 – sundarakāṇḍa pañcapañcāśaḥ sargaḥ
|| hanūmadvibhramaḥ ||
laṅkāṁ samastāṁ sandīpya lāṅgūlāgniṁ mahābalaḥ |
nirvāpayāmāsa tadā samudrē harisattamaḥ || 1 ||
sandīpyamānāṁ vidhvastāṁ trastarakṣōgaṇāṁ purīm |
avēkṣya hanumām̐llaṅkāṁ cintayāmāsa vānaraḥ || 2 ||
tasyābhūtsumahāṁstrāsaḥ kutsā cātmanyajāyata |
laṅkāṁ pradahatā karma kiṁsvitkr̥tamidaṁ mayā || 3 ||
dhanyāstē puruṣaśrēṣṭhā yē buddhyā kōpamutthitam |
nirundhanti mahātmānō dīptamagnimivāmbhasā || 4 ||
kruddhaḥ pāpaṁ na kuryātkaḥ kruddhō hanyādgurūnapi |
kruddhaḥ paruṣayā vācā naraḥ sādhūnadhikṣipēt || 5 ||
vācyāvācyaṁ prakupitō na vijānāti karhicit |
nākāryamasti kruddhasya nāvācyaṁ vidyatē kvacit || 6 ||
yaḥ samutpatitaṁ krōdhaṁ kṣamayaiva nirasyati |
yathōragastvacaṁ jīrṇāṁ sa vai puruṣa ucyatē || 7 ||
dhigastu māṁ sudurbhuddhiṁ nirlajjaṁ pāpakr̥ttamam |
acintayitvā tāṁ sītāmagnidaṁ svāmighātakam || 8 ||
yadi dagdhā tviyaṁ laṅkā nūnamāryāpi jānakī |
dagdhā tēna mayā bharturhataṁ kāryamajānatā || 9 ||
yadarthamayamārambhastatkāryamavasāditam |
mayā hi dahatā laṅkāṁ na sītā parirakṣitā || 10 ||
īṣatkāryamidaṁ kāryaṁ kr̥tamāsīnna saṁśayaḥ |
tasya krōdhābhibhūtēna mayā mūlakṣayaḥ kr̥taḥ || 11 ||
vinaṣṭā jānakī nūnaṁ na hyadagdhaḥ pradr̥śyatē |
laṅkāyāṁ kaściduddēśaḥ sarvā bhasmīkr̥tā purī || 12 ||
yadi tadvihataṁ kāryaṁ mama prajñāviparyayāt |
ihaiva prāṇasaṁnyāsō mamāpi hyadya rōcatē || 13 ||
kimagnau nipatāmyadya āhōsvidbaḍabāmukhē |
śarīramāhō sattvānāṁ dadmi sāgaravāsinām || 14 ||
kathaṁ hi jīvatā śakyō mayā draṣṭuṁ harīśvaraḥ |
tau vā puruṣaśārdūlau kāryasarvasvaghātinā || 15 ||
mayā khalu tadēvēdaṁ rōṣadōṣātpradarśitam |
prathitaṁ triṣu lōkēṣu kapitvamanavasthitam || 16 ||
dhigastu rājasaṁ bhāvamanīśamanavasthitam |
īśvarēṇāpi yadrāgānmayā sītā na rakṣitā || 17 ||
vinaṣṭāyāṁ tu sītāyāṁ tāvubhau vinaśiṣyataḥ |
tayōrvināśē sugrīvaḥ sabandhurvinaśiṣyati || 18 ||
ētadēva vacaḥ śrutvā bharatō bhrātr̥vatsalaḥ |
dharmātmā sahaśatrughnaḥ kathaṁ śakṣyati jīvitum || 19 ||
ikṣvākuvaṁśē dharmiṣṭhē gatē nāśamasaṁśayam |
bhaviṣyanti prajāḥ sarvāḥ śōkasantāpapīḍitāḥ || 20 ||
tadahaṁ bhāgyarahitō luptadharmārthasaṅgrahaḥ |
rōṣadōṣaparītātmā vyaktaṁ lōkavināśanaḥ || 21 ||
iti cintayatastasya nimittānyupapēdirē |
pūrvamapyupalabdhāni sākṣātpunaracintayat || 22 ||
athavā cārusarvāṅgī rakṣitā svēna tējasā |
na naśiṣyati kalyāṇī nāgniragnau pravartatē || 23 ||
na hi dharmātmanastasya bhāryāmamitatējasaḥ |
svacāritrābhiguptāṁ tāṁ spraṣṭumarhati pāvakaḥ || 24 ||
nūnaṁ rāmaprabhāvēna vaidēhyāḥ sukr̥tēna ca |
yanmāṁ dahanakarmāyaṁ nādahaddhavyavāhanaḥ || 25 ||
trayāṇāṁ bharatādīnāṁ bhrātr̥̄ṇāṁ dēvatā ca yā |
rāmasya ca manaḥkāntā sā kathaṁ vinaśiṣyati || 26 ||
yadvā dahanakarmāyaṁ sarvatra prabhuravyayaḥ |
na mē dahati lāṅgūlaṁ kathamāryāṁ pradhakṣyati || 27 ||
punaścācintayattatra hanumānvismitastadā |
hiraṇyanābhasya girērjalamadhyē pradarśanam || 28 ||
tapasā satyavākyēna ananyatvācca bhartari |
api sā nirdahēdagniṁ na tāmagniḥ pradhakṣyati || 29 ||
sa tathā cintayaṁstatra dēvyā dharmaparigraham |
śuśrāva hanumānvākyaṁ cāraṇānāṁ mahātmanām || 30 ||
ahō khalu kr̥taṁ karma duṣkaraṁ hi hanūmatā |
agniṁ visr̥jatābhīkṣṇaṁ bhīmaṁ rākṣasasadmani || 31 ||
prapalāyitarakṣaḥstrībālavr̥ddhasamākulā |
janakōlāhalādhmātā krandantīvādrikandarē || 32 ||
dagdhēyaṁ nagarī sarvā sāṭ-ṭaprākāratōraṇā |
jānakī na ca dagdhēti vismayō:’dbhuta ēva naḥ || 33 ||
sa nimittaiśca dr̥ṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
r̥ṣivākyaiśca hanumānabhavatprītamānasaḥ || 34 ||
tataḥ kapiḥ prāptamanōrathārtha-
-stāmakṣatāṁ rājasutāṁ viditvā |
pratyakṣatastāṁ punarēva dr̥ṣṭvā
pratiprayāṇāya matiṁ cakāra || 35 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē sundarakāṇḍē pañcapañcāśaḥ sargaḥ || 55 ||
